Czytanie jest ludzkim wynalazkiem, który ma zaledwie kilka tysięcy lat.
W średniowieczu tylko znikomy procent populacji mógł pochwalić się tą umiejętnością. W Europie i Stanach Zjednoczonych dopiero od 150 lat czytanie i pisanie jest umiejętnością masową, a więc dotyczącą ponad 50% populacji. W innych rejonach świata, takich jak Azja, Afryka i Bliski Wschód, to zjawisko jest jeszcze młodsze.

CZYTAJĄCY MÓZG

Ponieważ ludzki mózg ukształtował się niewyposażony w umiejętność czytania, nie ma w nim jednego określonego ośrodka odpowiadającego za tę zdolność. Nie mamy też „czytających genów”.
Jak twierdzi amerykańska specjalistka od dysleksji, Maryanne Wolf, każdy mózg musi samodzielnie nauczyć się czytać. Zdobywając tę umiejętność, umysł dokonuje niesamowitego wyczynu: tworzy wyspecjalizowany obwód, który służy wyłącznie do czytania, łącząc części mózgu, które pierwotnie zostały zaprojektowane do pełnienia innych funkcji, takich jak np. wyszukiwanie nazw. Ten nowy „obwód czytania” łączy procesy z różnych obszarów mózgu, a następnie działa z prędkością tak dużą, że jest prawie automatyczna.
Okazuje się jednak, że nie wszystkie mózgi tak łatwo tworzą obwód, w którym proces czytania przebiega płynnie. Tak jest właśnie w przypadku mózgów osób z dysleksją.

Powszechnie panujące przekonanie, że dysleksja jest pewnego rodzaju stanem chorobowym jest błędne.

Jest to raczej inna organizacja mózgu – taka, w której „obwód czytania” został zakłócony lub jego trasa przebiega w pewnych fragmentach inaczej, niż powinna. To powoduje spowolnienie kluczowych faz procesu czytania, takich jak:

  • kojarzenie odpowiedniego dźwięku z literą,
  • tworzenie słów lub zdań,
  • zrozumienie przeczytanego tekstu

Dysleksja może dodatkowo wpływać na pamięć, zwłaszcza krótkoterminową, utrudniając uczniom zapamiętanie tego, co właśnie przeczytali.
Należy zauważyć, że dysleksja NIE jest spowodowana problemami ze wzrokiem, nie jest wyłącznie odwracaniem liter ani błędnym wymawianiem słów – i z pewnością nie wynika z niskiej motywacji czy inteligencji. Jest jedynie skutkiem innej organizacji pewnych obszarów mózgu, co utrudnia czytanie i pisanie.

PROBLEMY Z „OBWODEM CZYTANIA”

W mózgu z dysleksją „obwód czytania” może zostać przerwany w kilku obszarach i spowodować problemy w rozwoju tej funkcji. Ponieważ każdy mózg jest wyjątkowy, nie ma jednej formy dysleksji. Mimo to można wyodrębnić pewne wspólne trudności, które dotyczą wszystkich dyslektyków:

PROBLEM 1: Świadomość fonemiczna – identyfikacja poszczególnych jednostek dźwięku jest głównym wyzwaniem dla mózgu z dysleksją. W języku polskim jest około 40 fonemów. Umiejętność dostrzegania i pracy ze wszystkimi dźwiękami, a następnie dopasowanie tych dźwięków do odpowiednich liter to ogromna trudność dla osób z dysleksją. Dlatego właśnie, u młodszych dzieci brak umiejętności rymowania jest wczesnym i ważnym objawem dysleksji, ponieważ często nie rozpoznają one tego, w “jaki sposób” dwa rymowane słowa brzmią podobnie. Im język jest mniej regularny, czyli ma dużą liczbę różnych kombinacji liter dopasowanych do fonemów, tym czytanie i pisanie jest trudniejsze.

PROBLEM 2: Płynność, czyli zmuszenie obwodu czytania, by działał szybko, jest drugim z serii największych wyzwań. Nawet jeśli dzieci potrafią przetworzyć wszystkie fonemy, nadal mogą mieć problemy z kojarzeniem dźwięków z właściwymi im literami. Być może dzieje się tak, gdyż aktywność, która powinna być domeną lewej półkuli rozprasza się po całym mózgu lub jest kontrolowana przez prawą półkulę mózgu. To sprawia, że czytanie nawet najprostszych słów jest bardzo powolne, a automatyzacja nie rozwija się prawidłowo.

PROBLEM 3: Rozumienie jest trzecią (ale nie mniej kluczową) kwestią związaną z czytaniem. Po dopasowaniu liter i dźwięków, niektóre dzieci mogą mieć problem ze złożeniem słów w zdania i nadaniem im znaczenia. Często ten rodzaj dysleksji nie ujawnia się, dopóki dzieci nie są starsze, np. w trzeciej klasie i wyżej, kiedy następuje przejście od nauki czytania do czytania w celu uczenia się. Czytanie jest dla osób z dysleksją czynnością powolną i pracochłonną, dlatego nawet bystrzy i inteligentni uczniowie, którzy nie otrzymali odpowiedniego wsparcia, nigdy nie osiągają biegłości w czytaniu. Wielu uczniów z dysleksją może przetrwać pierwsze lata nauki, zapamiętując słowa bez faktycznego ich czytania, ale w trzeciej lub czwartej klasie, gdy proces edukacji zmienia się z nauki czytania na uczenie się poprzez czytanie, uczniowie mający trudności z tą czynnością nie są w stanie nadążyć za grupą lub programem edukacji. Często przez to doświadczają powtarzających się niepowodzeń. Jednak dzięki specjalistycznym i systematycznym treningom, stymulującym odpowiednie struktury mózgu, „obwód czytania” można ponownie wyszkolić, by działał prawidłowo. Najpierw zaś uczniowie, rodzice i nauczyciele muszą zrozumieć, że mózg dyslektyka nie jest „zepsuty” ani ułomny, jest po prostu zorganizowany w inny sposób.

CZY DYSLEKTYCY MAJĄ SPECJALNE TALENTY?

Swoiste talenty bez wątpienia mogą wyłonić się z dyslektycznych mózgów, ale czy są one wynikiem innej „konfiguracji” mózgu, czy raczej pojawiają się pomimo niej – jest wciąż tematem do badań i dyskusji.
Wśród dyslektyków znajdziemy takie sławy i geniuszy, jak Pablo Picasso, Thomas Edison czy Steven Spielberg. Oni również mieli trudności z czytaniem i pisaniem, ale nie w wpłynęło to negatywnie na ich zdolność do spektakularnych osiągnięć.

CZY DYSLEKTYCY SĄ BARDZIEJ UTALENTOWANI, NIŻ INNI LUDZIE?

Badania tej kwestii są złożone i trudno o jednoznaczną zależność. Wiemy, że na świecie są uzdolnione dzieci i niektóre z nich mają dysleksję. To, czego nie wiemy – i jak dotąd nie ma na to dowodów – to, czy dysleksja i uzdolnienia lub talenty są ze sobą powiązane, czy też po prostu czasem współwystępują u niektórych osób. Najważniejsze, byśmy zawsze pracując z dziećmi upewniali się, że nie przeszkodzimy w rozwoju przyszłego Leonarda lub Edisona i nie przegapimy potencjału żadnego dziecka. Nie wszystkie dzieci z dysleksją mają niezwykłe talenty, ale każde z nich ma wyjątkowy potencjał, który zbyt często pozostaje niezrealizowany, jeśli dziecko nie otrzyma odpowiedniego wsparcia.

Źródło: The MindShift Guide to Understanding Dyslexia

Kliknij tutaj, aby dowiedzieć się jak pomóc swojemu dziecku pokonać problemy z nauką, czytaniem, koncentracją i zapamiętywaniem>>

Facebook Comments